In 1894 trouwt mijn oudoom Hendrik Jan Busser (1871-1958) in op boerderij Witzand, Emperweg 90 in Empe. Die boerderij ligt slechts op twee kilometer afstand van zijn ouderlijk huis, de Oosterenk, IJsselstraat 7. Zijn bruid is Johanna Brinkman (1870-1941). Haar familie bezit Witzand in ieder geval al in 1832. Het paar krijgt acht kinderen, van wie Hanna Busser de jongste is. Zij zal het boerenbedrijf voortzetten, samen met haar man, Emile Vernig.
![]() |
Boerderij Witzand,
Emperweg 90, Empe (bron: Google maps) |
Dochter Hanna (voluit: Frederika Johanna) is geboren in 1906. Ze
heeft maar liefst vijf oudere broers. Toch is zij uiteindelijk degene die met
haar man de ouderlijke boerderij in Empe overneemt.
Ze trouwt in 1936, 29 jaar oud, in Brummen met de 23-jarige Emile
Vernig. Emile is in 1912 in Rotterdam geboren als zoon van Casper Melchior
Balthazar Vernig en Antje Robers. Al na drie maanden wordt hun eerste kind
geboren. Later volgt in ieder geval nog een dochter.
![]() |
Zutphensche Courant
08-02-1936 |
Emile Vernig
Of Hendrik Jan Busser en zijn vrouw wel zo blij zijn met
deze schoonzoon, valt te bezien. Emile komt uit het westen van het land, heeft
geen boerenachtergrond, is, anders dan de families Busser en Brinkman,
rooms-katholiek, en van beroep handelaar in kippen, althans op het moment van
trouwen.
Maar naar het schijnt was Empe een ‘open gemeenschap’. Er
is in de loop van de tijd doorlopend sprake van ‘import’ van mensen van elders.
Zo zal er ook ruimte zijn geweest voor deze ietwat vreemde eend in de Empese
bijt.
Emile is weliswaar in Rotterdam geboren, maar daar
verbleven zijn ouders slechts tijdelijk. Al na een maand verhuist het gezin dan
ook terug naar Amsterdam, hun bakermat. En hoewel zijn voornaam en die van zijn
vader een ander milieu doen vermoeden, is het thuis alleen maar kommer en kwel.
Emile's vader Casper M.B. Vernig (1872-1928)
Om iets meer van Emile's achtergrond te begrijpen, schetsen we ook kort het leven van zijn vader. Van zijn 11e tot zijn 16e jaar verblijft vader Casper in het RK-Jongens Weeshuis aan de Lauriergracht in Amsterdan. Zijn ouders zijn (kort) daarvoor overleden. Vervolgens zwerft hij vanaf zijn 16e rond.
Twee jaar later keert hij in het weeshuis terug, maar dan
om er in te breken en een geldbedrag te ontvreemden. Eerder al heeft hij wegens
diefstal een gevangenisstraf ondergaan. Ook heeft hij onder een valse naam in
een bierhuis gelogeerd en bij zijn vertrek als dank een jas meegenomen.
Na zijn huwelijk is het een kwestie van twaalf ambachten
dertien ongelukken. Meerdere keren ook pendelt het gezin tussen Amsterdam en
Rotterdam. Later woont het nog enige tijd in Amersfoort en Ermelo. In 1925
vestigt vader Casper zich met zijn inmiddels tweede vrouw in Apeldoorn. Hij zal
er in 1928 overlijden, 55 jaar oud.
![]() |
Algemeen Handelsblad
13-06-1891 |
Emile’s jeugd
Net als zijn vader ontkomt ook Emile niet aan het
instellingsleven. Van zijn 7e tot zijn 10e jaar wordt hij
‘verpleegd’ in het Sint Aloysius Gesticht aan de Elandstraat 177 in Amsterdam,
samen met zijn broers. Het is een rooms-katholiek opvoedingsgesticht voor
verwaarloosde jongens annex weeshuis. De kinderen worden er verzorgd door de
‘broeders met de blauwe koorden’ van de orde van Onze Lieve Vrouw van Zeven
Smarten.
Waarschijnlijk zijn de kinderen vanwege het overlijden
van hun moeder in het gesticht terecht gekomen, want een klein jaar nadat
Emile’s vader is hertrouwd, keren hij en een broer terug naar huis. Eerst in
Ermelo, en vanaf 1925 in Apeldoorn. Rechts- of linksom heeft de jongen ondanks
alles toch nog zeven jaar lager onderwijs genoten.
In 1926, pas veertien jaar oud, verlaat hij zijn
ouderlijk nest alweer. Hij verhuist van Apeldoorn naar Wilp (gem. Voorst). Bij
zijn keuring voor de militaire dienst in 1931 woont hij ook in de gemeente
Voorst. Hij is dan ergens boerenknecht.
In de zomer van dat jaar 1931 vertrekt hij, dan negentien
jaar oud, naar Enschede. Hij gaat er werken als winkelbediende bij ‘Wijnhandel,
Slijterij en Bierbottelarij De Zon’ aan de Lipperkerkstraat 9. Dat bevalt hem
of zijn werkgever waarschijnlijk niet zo goed, want begin 1932 is hij alweer
terug in Voorst.
In oktober van datzelfde jaar moet hij opkomen voor zijn
militaire dienstplicht. Hij wordt ingelijfd bij het Regiment Infanterie. Maar
al na 24 dagen wordt hij ontslagen ‘wegens gebreken’.
Dan hopt Emile wat in de omgeving rond, van boerderij
naar boerderij. Hij zal er als knecht gewerkt hebben: Brummen, Warnsveld,
Brummen, Bathmen…
Totdat hij medio 1934 neerstrijkt op een boerderij aan de
Hazenberg in Rhienderen. Hij is dan 22 jaar oud. Later woont en werkt hij ook
nog kort aan de Ganzekolk in Empe. Dus ergens tussen medio 1934 en hun huwelijk
begin 1936 zal hij Hanna Busser ontmoet hebben.
![]() |
Slaapzaal
Aloysiusstichting Amsterdam rond 1900 |
Een tweede Vernig in Empe
Emile is niet de eerste Vernig in Empe. Zijn broer
Johannes Gerardus Franciscus (geb. 1910) is hem voorgegaan. Ook hij is in het
Aloysiusgesticht ’verpleegd’ en later in het kielzog van vader Casper naar deze
contreien gekomen. En ook hij is in zijn jonge jaren weinig honkvast. Totdat
ook hij een Empese vrouw ontmoet. Eind 1934 trouwt hij met haar: Karolina
Spiegelenberg (geb. 1908).
Misschien hebben Emile en Hanna elkaar wel op die
bruiloft leren kennen. Zij trouwen immers ruim een jaar later.
Terug naar Hanna Busser en Emile
Vernig
Hoe dan ook, Emile beoefent het boerenvak zoals gebruikelijk.
Hij heeft zijn postuur mee, want volgens overlevering is hij een grote stevige
kerel.
Na het overlijden van Hanna’s moeder in 1941 nemen Hanna
en Emile boerderij Witzand officieel van haar vader over. Hendrik Jan Busser
zal vanaf tot moment nog zeventien jaar bij hen inwonen, totdat hij in 1958
overlijdt.
Vanaf 1941 zien we Emile’s naam dan ook bij de
gebruikelijke advertenties verschijnen waarin boeren hun waar te koop
aanbieden, zoals: ‘Een toom beste gem. biggen, E. Vernig, Empe H68 bij de school’,
en: ‘Enige beste Loopers geschikt voor huisslachting’.
![]() |
Advertenties in De
IJsselstreek 1943 en 1944, en in Het Parool 1945 |
Tijdens de jaren 60 bouwen ze het boerenbedrijf langzamerhand af. Beiden raken dan ook al enigszins op leeftijd. Van tijd tot tijd verkopen ze een perceel van hun land. In 1973 bouwt het paar een nieuw woonhuis op eigen grond, honderd meter ten westen van hun boerderij: Emperweg 92. Boerderij Witzand wordt verkocht. Hanna Busser overlijdt in 1986. Hoe lang Emile daarna nog leeft, weten we niet. In ieder geval woont hij dan al 50 jaar op min of meer dezelfde plek. Ongekend lang voor iemand die van zijn geboorte tot zijn trouwen van hot naar haar verhuist en weer terug. Een stadse flierefluiter die een honkvaste boer wordt. Misschien heeft hij een extra vleugje kleur aan Empe gegeven.
Met dank aan Martin Wilbrink
Genealogische noot
Hendrik Jan Busser (1871-1958) is een broer van mijn grootvader Berend Busser (1868-1837)
Meer over deze Berend Busser lees je via de volgende links:
Over Berend Busser (1868-1937), de derde Busser op de Oosterenk in Empe
De familie Busser: van Recke in Duitsland naar de Oosterenk in Empe
En over zijn broer Geert:
De dienstverbanden van Geert Busser (1870-1943)
Er is van deze familietak Busser ook een veel uitgebreidere beschrijving beschikbaar (circa 148 pagina's incl. broers en zussen). Interesse? Laat het me weten. Ik stuur je dat digitale document graag (kosteloos) per mail toe.
Een eerdere versie van dit artikel verscheen in De Marke, mededelingenblad van de gelijknamige Oudheidkundige Vereniging Beekbergen, Brummen, Eerbeek, Hall, Hoenderloo, Klarenbeek, Loenen, Ugchelen, 2022 nr. 2
Bronnen
Bevolkingsregister
Burgerlijke Stand
Delpher.nl (zoeken in oude kranten)
Empe, een open gemeenschap aan de Oude IJssel, Jan
Schurink, Bussloo 2005
Kadaster
Overlevering
Stadsarchief Amsterdam, Patiëntenregisters
1 opmerking:
Weer een mooi kijkje in de geschiedenis!!! Grotjes Ineke Mulder-Loman
Een reactie posten