Als je anno 2026 Toldijk doorkruist via de
Zutphen-Emmerikseweg (ZE-weg), passeer je driemaal de naam Russer. Tweemaal
prijkt deze op een huis/boerderij (huisnrs. 67 en 69), eenmaal op een
straatnaambord, de Russerweg. Daarnaast is de veldnaam De Russer er nog in
gebruik.
Een indrukwekkende nalatenschap van een familie die
slechts zo’n 100 jaar in Toldijk heeft gewoond: van 1736 tot 1841. Maar niet
alleen verdween de familienaam uit Toldijk. Ook in de rest van ons land is deze
op z’n retour. Tegenwoordig heet zelfs bijna niemand meer zo. In 1947 zijn er
nog slechts 29 naamdragers, in 2007 zeventien.
Het is Hendrik Russer (1706-1762) die de naam in
1736 naar Toldijk brengt. In 1752 zal zijn broer Waander Russer
(1705-1759) volgen. Ze zijn geboren op de Russerplaats in Vierakker, ook wel
Russerstede en Röster genoemd. Hun stamvader is Warner op Russerstede. Hij
zal rond 1620 geboren zijn. De boerderij lag ca. 100 meter noord van Broekslag,
Koekoekstraat 15, Vierakker.
 |
Een stukje Toldijk (bron: Boerderij- en veldnamen in Steenderen, Doetinchem 2009) met de naam Russer omkaderd
|
De Russerboerderijen in Toldijk
Het blijkt nog een hele zoektocht om te achterhalen wáár
deze familie in Toldijk zoal heeft gewoond. Geregeld duikt in de geschriften
daarbij ‘de Hietcole’ op. Met die naam worden op enig moment in Toldijk acht
boerderijen aangeduid: zes aan de ZE-weg westzijde en twee aan de Hoogstraat.
Vier daarvan blijken een band met de familie Russer te hebben, slechts één
wordt soms al met die familienaam aangeduid: Jan Russersplaats (ZE-weg 65). De
namen De Russer en De Kleine Russer moeten van latere datum zijn, of werden
slechts in de spreektaal gebezigd.
Namen hebben de functie om dingen van elkaar te kunnen
onderscheiden, dus wat betreft communicatie lijkt achtmaal Hietcole niet heel
handig. Maar vroeger werden zaken meestal plaatselijk afgehandeld, en iedereen
kende elkaar. Iedereen wist waar bijvoorbeeld ‘Jan op de Hietcole’ woonde.
Het zal de naam van het gebied zijn geweest. Hiet betekent
heide.
Overzicht van de Hietcoles aan de ZE-weg westzijde
anno 1806 (bron: H.W. Rasch, bewerking
Bertus Rietberg)
Als we echter anno nu willen weten wie bij welke
boerderij hoorde, hebben we een probleem. Gelukkig heeft de Steenderense
rechter H.W. Rasch in 1806 een overzicht samengesteld van wie eigenaar was van
welk pand, en is per 1832 het Kadaster ingesteld. In het vanaf circa 1811
functionerende Bevolkingsregister vinden we vervolgens wie vanaf dan op welk
adres woont. Dat biedt ons enigszins houvast, maar we zijn er nog niet.
Hendrik Russer heeft zich immers al ver voor die tijd in
Toldijk gevestigd. Gelukkig zijn er voor de betreffende boerderijen ook andere
namen in omloop. En met behulp van bewaard gebleven aktes zoals die van
nalatenschappen en onroerend goed hebben we per boerderij een lijntje kunnen
trekken naar de feiten die we kennen uit begin 19e eeuw.
Hieronder een overzicht van de Russerboerderijen met alle
namen waarmee ze ooit zijn aangeduid, en hun bewoners:
De Russer / Eijbergens Hietcole / Lenneps Hietcole
/ Hendriks / Hietcole, ZE-weg 67 (gesloopt in 1848, herbouw (pas) in
1933)
Zeer waarschijnlijk heeft Hendrik Russer (1706-1762)
na zijn huwelijk in 1736 deze boerderij als pachter betrokken. Meerdere keren
wordt ‘Hietcole’ in één adem met zijn naam genoemd. En van de andere Hietcoles
kennen we de bewoners, dus...
De tweede naam verwijst naar Ludolph van Eijbergen, de
Steenderense rechter die de boerderij in 1707 kocht. Via vererving komt hij
begin 1800 in het bezit van ds. W.J. ten Cate, predikant in Ootmarsum.
‘Hendriks’ is de familienaam van een latere bewoner.
Hendrik Russer woont al in Toldijk als hij in 1736 in
Steenderen trouwt met de Toldijkse Geesken Garrits Evers. Mogelijk werkte hij
ergens als knecht en bleef hangen vanwege deze liefde.
Financieel gaat het hen niet voor de wind. Medio 1754
wordt er zelfs beslag gelegd op hun roerende goederen wegens een
belastingschuld. Het gaat om drie gulden en drie stuivers. Dat was meer dan het
nu lijkt. Ook in 1755 is het weer raak. En even later eisen twee personen hun
aan Hendrik uitgeleende geld terug: in totaal 19 gulden en 10 stuivers plus
rente.
Kort na 1757 verhuist het gezin naar Baak. Daar ook is
hij in 1762 overleden.

De Russer, ZE-weg 67, Toldijk (eigen foto)
Van enkele van hun tien kinderen hebben we geen verdere
sporen gevonden. In elk geval niet in Toldijk.
1. Jan
Russer (1737-1753)
2. Jan
Russer (1738-1791). Hij trouwt in 1766 in Steenderen met weduwe Liesbeth
Everts (+1792). Ze zijn per 1779 eigenaar van boerderij Veldkamp,
Dollemansstraat 6 te Baak. Hij laat geen kinderen na.
3. Garrit
Russer (1740-1769) trouwt in 1765 met Jantjen Harmsen uit Steenderen. Ze
wonen in Baak. Hij sterft jong, evenals zijn enig kind Hendrik (1765-1784).
4. Willem
Russer (ca. 1742-1789) trouwt in 1777 in Steenderen met Wilmken Bleumink
(+1779) en hertrouwt in 1780 in Steenderen met Wilmken Kievekamp (+ vóór 1792)
uit Hengelo (Varssel).
In 1780 woont hij op Imhuijsen, Toldijkseweg 26, Steenderen, in 1786 inmiddels
in Hengelo (Gld). Zijn kinderen:
4.a. Hendrik Russer
(1778-1781) uit het eerste huwelijk
4.b. Willem Russer (1781-vóór
1790) uit het tweede
4.c. Leida/Leijde Russer (1782-na
1790)
4.d. Hendrik Russer (1786-1869)
trouwt in 1813 in Huissen met Joanna Vedder (1786-vóór 1825) uit die plaats. In
1825 hertrouwt hij in Arnhem met de Amsterdamse ontvangersdochter
Geertruij
Wilhelmina Catharina Rademakers. In 1813 is hij koetsier in Huissen, meteen
daarna in Arnhem. Daar is hij in 1825 winkelier. Hij overlijdt in Hengelo (Gld).
We vonden van hem alleen twee dochters.
5. Aaltje Russer (*1743)
6. Janna Russer (*1745)
7.
Anna Margarita/Anneken Russer
(1745-1783) trouwt in 1774 in Steenderen met Steven Wassink(maat). Samen
pachten ze boerderij De Kleine Emmer, Emmerweg 7, Steenderen. Na haar dood
vertrekt Steven naar Hengelo (Gld).
8.
Grietjen Russer (1748-na 1775)
9.
Arend Russer (1750-1802) trouwt in
1775 in Amsterdam met Mietje Keijser uit die plaats. Ze wonen er eerst op de
Prinsengracht, later aan de 2e Looiersdwarsstraat.
10.
Jannes Russer (*1754)
Hendrik laat daarmee in Toldijk niemand met de achternaam
Russer achter.

Het hek naast De Russer, ZE-weg 67, Toldijk (eigen foto)
Wissinkskampjen / Gerrit Sletteringsplaatsjen / Santbult,
ZE-weg 10
Dit is de enige Russerboerderij die nooit met Hietcole is
aangeduid. In het voorjaar van 1752 strijkt Hendriks broer Waander Russer
(1705-1759) hier vanuit Nijmegen neer. Hij heeft de boerderij gekocht/geërfd
van zijn schoonvader Garrit Evers.
Waander is 39 jaar oud als hij in december 1744 in
Steenderen trouwt met Elsken Garrits Evers (+1767), zus van zijn schoonzuster
Geesken. Twee broers getrouwd met twee zussen.
Hij is militair, en op dat moment in Zutphen gelegerd als
kwartiermeester in 't Regiment Carabiniers (cavalerie) van brigadier
Hooft van Oojen in de compagnie van ct. ritmeester Metelekamp. In die functie
ben je belast met het zoeken van geschikte legerplaatsen, en met het toezicht op
de levering van levensmiddelen, transportmiddelen en materieel.
Het paar vestigt zich echter pas in 1752 in Toldijk.
Eerst woont het in Zutphen en Nijmegen. Maar daaraan gaat nog iets vooraf.
Waander en Elsken moeten op z’n laatst in juni 1743
verkering hebben gekregen, want die maand heeft Waander haar bezwangerd:
dochter Aaltje wordt in maart 1744 in Hengelo (Gld) gedoopt, negen maanden vóór
hun huwelijk.
Je kunt je afvragen waarom het paar niet tijdens haar
zwangerschap is getrouwd. Dat was immers vrij gebruikelijk. Misschien doordat
Waander vanwege zijn soldatenbestaan ver van huis verbleef?
Bij de doop is hij in ieder geval wél aanwezig. Broer
Hendrik en schoonzus Geesken zijn de getuigen.
En waarom vindt die doop in Hengelo (Gld) plaats? Een
reden kan zijn dat de eigen predikant tijdelijk niet beschikbaar is. Daarvan is
echter geen sprake, want in deze periode wordt in Steenderen gewoon gedoopt.
Wat opvalt is dat de tekst van de doopinschrijving totaal
niet afwijkt van die van kinderen van gehuwde ouders. Gewoonlijk staat er dan
zoiets bij als ‘buiten echt’ of ‘in onecht’ geboren. ‘Echt’ betekent hier
‘huwelijk’, denk aan echtpaar en echtgenoot. Meestal ook wordt de vader in zo’n
geval niet genoemd.
Zou Waander naar de kerk in Hengelo (Gld) zijn uitgeweken
om schande te voorkomen, en zich daar voorgedaan hebben als zijnde getrouwd?
Wist die dominee veel… Bewijsmiddelen als een trouwboekje bestonden
waarschijnlijk nog niet. Hij zal voor deze opvallende uitwijk dan wel een
aannemelijke smoes gehad moeten hebben…
Of … Elsken is vanwege haar zwangerschap tijdelijk in
Hengelo ondergebracht geweest…
Enkele van hun kinderen zijn in Nijmegen gedoopt: een
garnizoensstad, net als Zutphen. Daar zullen ze vanwege Waanders beroep hebben
gewoond. Zeer kort na de geboorte van zoon Gerret in februari 1752 moet het
gezin naar Toldijk zijn verhuisd, want twee maanden later overlijdt daar een
dochter.
Waander is dan 47 jaar. Rond die leeftijd gingen soldaten
vaak al met pensioen. Misschien daarom dat ze naar Elskens geboortedorp zijn
gekomen.
In oktober 1754 is hij inmiddels zóver in zijn nieuwe
omgeving ingeburgerd dat hij (eenmalig) dienst doet als gerichtsman. Dat is een
vrijwilliger die de plaatselijke professionele rechter assisteert.
Vijf jaar later overlijdt hij, 54 jaar oud.
Waander heeft zijn familienaam steviger in de bodem van
Toldijk verankerd dan zijn broer Hendrik. Twee van zijn kinderen zorgen er voor
nazaten, ook al kan alleen zoon Jan de naam Russer doorgeven.
1. Aaltjen Russer (…. 1744-Toldijk 1765) is
gedoopt in Hengelo (Gld). Ze trouwt in 1765 in Steenderen met Waander Jansen
Heitink (+1796). In het Trouwboek staat als extra: ‘Deze zijn op en voor 't bed
getrouwt, wijl de bruid de pokken krieg.’ Ze sterft meteen de volgende dag.
2. NN Russer (Nijmegen ca.1748-Toldijk 1752)
3. Jan/Johannes Russer (Nijmegen
1750-Toldijk 1815): zie bij De Grote Russer
4. Gerret Russer (*Nijmegen 1752)
5. Garritjen Russer (Toldijk 1754-Steenderen
1826) trouwt in 1777 met weduwnaar Hendrik Jan Hoge Wesselink (1744-1808). Zij
trekt bij Hendrik Jan in op Hoge Wesselink, Dr. Ariënsstraat ca. nr. 33,
Steenderen (nu een bedrijventerrein).
Na Waanders overlijden in 1759 erft zijn dan 9-jarige
zoon Jan Russer (1750-1815) een deel van het Wissinkskampjen, de rest
ervan krijgt hij in 1767 na zijn moeders dood. Jan zal er niet gaan wonen. De
boerderij wordt verpacht. Rond 1787 verkoopt hij deze aan zus Garritjen en haar
man. Ook zij trekken er niet in. Zij blijven in Steenderen.
Assen Hietcole / Melgersplaatsjen / Reiger, ZE-weg 71
Waanders weduwe Elsken hertrouwt in 1761 later met Hendrik
Jansen Reiger (ca. 1710-1781). Ze verhuist dan met haar drie dan nog levende
kinderen (16, 10 en 6 jaar oud, zie boven) naar zíjn huis, de Assen Hietcole. Beide
dochters krijgen bij die gelegenheid een bed met toebehoren toegezegd, zoon Jan
het fijne linnen en de zilveren gespen van zijn vader.
De naam Assen Hietcole duikt vaak in geschriften op. Het
naamdeel ‘Assen’ herinnert aan de fam. Assen. Zo is ene Aaltje Assen in 1654
eigenaar, en later ene Frerik Assen. Melgersplaatsjen verwijst naar de latere
eigenaar Melger Jansen. Zijn dochter Janna Melgers (+1760) trouwt in 1731 met
de al genoemde Hendrik Jansen Reiger. Na Janna’s overlijden hertrouwt hij dus
met de weduwe van Waander Russer. Hendrik heeft bij testament bepaald dat de
kinderen uit zijn eerste huwelijk later de boerderij zullen erven.
Jan Russer sr is zeventien als in 1767 ook zijn moeder
sterft. Hij woont op dit adres van 1761 tot uiterlijk 1776 (zijn eerste
huwelijk).
De Grote Russer / Jan Russersplaats / Hietcole,
ZE-weg 65 (afgebroken in 1954)
De plaats waar deze boerderij stond, valt eenvoudig te
bepalen. In 1788 wordt hij genoemd in de zinsnede ‘aan het einde van de dijk
van Jan Russersplaats’ (de vroegere Russerdijk) en in 1795 in ‘de allee van Jan
Russer of de Hietcole genaamd’. Zo weten we ook meteen wie er woonde: de
eerdergenoemde Jan Russer sr (1750-1815). De boerderij is eigendom van
de fam. Schimmelpenninck. Jan is dus pachter.
Handtekening van Jan Russer sr anno 1786 (bron: Tutele Richterambt Steenderen, inv.nr. 798)
De in Nijmegen geboren Jan zal er uiterlijk in 1776 bij
zijn huwelijk met Geertruid Weideman (1757-1779) zijn ingetrokken. Zij komt van
de Timmerplaats/Hietcole, Hoogstraat 6, Toldijk. Samen krijgen ze een zoon:
Willem. Geertruid overlijdt echter al na drie jaar huwelijk, slechts 21 jaar
oud.
Vijf maanden na haar dood hertrouwt hij met Johanna
Jansen Revelman (1754-1823) uit Bronkhorst.
Voorafgaand aan dat tweede huwelijk wordt er zoals
gebruikelijk een inventaris opgemaakt van de bezittingen van Jan en zijn eerste
vrouw. Daaruit maken we op dat Jan drie koeien, twee eenwinters, twee kalveren,
een paard en negen varkens bezit. In díe tijd een behoorlijk aantal. En verder:
een hoge kar, ploeg, eegden (eggen?) en een stortkar; paardengereedschap
met ketens en touwen; diverse gereedschappen op de deel, de goot en in de
melkkamer; meubels in keuken en kamer; beddengoed; brandhout, vlas, doek en
linnen.
De zilveren gespen die Jan 20 jaar eerder van zijn vader
erfde, heeft hij nog steeds. Daarnaast bezit hij onder meer een zilveren haak
en oog, en het Nieuwe Testament met zilveren klampen. Er liggen ook een paar
nog onbetaalde rekeningen, zoals voor ‘het hengsten van twee paarden’, ‘het
timmeren van de doodkist’, pacht, en loon voor knecht en meid.

Een zilveren gesp uit de 18e
eeuw (bron: haffmansantiek.nl)
Bijbel met zilveren klampen
uit de 18e eeuw (bron: invaluable.com)
Geleden schade
In maart 1784 wordt Steenderen en omgeving geteisterd
door 'een zware overstroming van 's lands rivieren'. Gelukkig zijn er enkele
‘vaderlands- en menslievende inwoners’ die geld inzamelen voor de getroffenen.
Ook de overheid springt bij. Iedereen kan zijn ‘verloren beesten of paarden’
melden, en ontvangt geld om nieuw vee te kopen. Ook wordt er hooi uitgedeeld.
Van Jan Russer zijn er bij die gelegenheid drie kalveren
omgekomen en drie zakken aardappelen verloren gegaan. Naast geld ontvangt hij
400 eenheden hooi.
In 1794 en 1795 lijdt hij zoals vele anderen schade door
- en wordt verplicht te werken voor - de toenmalige Franse bezetter en zijn
huurlingenlegers. Zo verzorgt Jan 26 dagen lang ‘spandiensten met kar en paard’
voor de troepen uit de Duitse regio Hessen-Darmstadt, elf dagen voor die uit
Hannover, en 4,5 dag voor de Fransen zelf.
Verder wordt hem 300 pond stro en daarnaast hout
‘afgeperst’. Ook moet hij voor de bezetters een peppel (populier) omhakken en
vervoeren.
In 1805 is ons land nog steeds bezet. Jan moet dan een
dag of drie onderdak verlenen aan een soldaat van het zesde Frans Keizerlijke
Huzarenregiment uit Zutphen en zijn paard.
Divers
In 1784 is er een lijst opgemaakt van ‘weerbare mannen’,
mannen die opgeroepen kunnen worden om bijvoorbeeld te helpen bij het onderhoud
van de wegen. Die moeten steeds in goede staat verkeren opdat het leger zich zo
nodig vlot kan verplaatsen. Ook Jan wordt daarop genoemd. Zelfs zijn twee zonen
staan erop, al zijn die dan pas 6 en 2 jaar oud. En een kostganger, een jongen
van 12.
Vijf keer in zijn leven wordt Jan tot voogd benoemd van
(half)wees geworden kinderen.
In 1807 doneert hij middels een collecte drie gulden voor
het schilderen van het kerkorgel door fijnschilder IJ. Brandz van Zutphen. Een
gemiddeld bedrag.
Jan heeft acht kinderen, de oudste samen met Geertruid,
de andere met Johanna.
1. Willem
Russer (1777-1799). Zie bij boerderij
Timmerplaats (zie onder)
2. Geertruida
Russer (1780-1836) trouwt in 1813 in Steenderen met haar neef Arend
Wesselink (1778-1842), zoon van tante Garritjen Russer. Het paar bezit in 1832
het Wissinkskampjen (zie boven), die nog van haar grootvader Waander Russer is
geweest. Zelf wonen ze als pachters op Arends ouderlijke boerderij: Hoge
Wesselink (zie bij Garritjen Russer).
3. Jan
Russer (1782-1841). Zie onder.
4. Elsken
Russer (1785-1785)
5. Elsken
Russer (1786-1867), mijn voormoeder. Ze trouwt in 1810 in Steenderen met Steven Pennekamp
(1778-1823). Ze boeren op de Grolsplaats, Hoogstraat 2, Toldijk. Na zijn
overlijden hertrouwt Elsken in 1824 in Steenderen met Willem Hogenkamp
(1794-1872). In 1832 is de boerderij hun eigendom. Zoon Jan Pennekamp zal in
1846 de pacht van de Grote Russer overnemen van zijn dan inmiddels overleden oom Jan Russer.
6. Mechelina
Russer (1789-1850) huwt in 1817 in Steenderen met Jan Memelink (1785-1858).
Zij trekt bij hem in op boerderij In den Bos, ZE-weg 32, Toldijk. Recht
tegenover de Grote Russer.
7. Aaltje
Russer (1791-1866) trouwt in 1821 in Steenderen met landbouwer Albert van
’t Schaar (1776-1854) uit Spankeren. Zij wonen op ’t Schaar, Bockhorstweg 10,
Spankeren.
8. Anna
Russer (1794-1865) trouwt in 1822 weduwnaar Herman Wesselink (1792-1837),
broer van haar zwager Arend. Ze pachten de Roodheuvel, Hoogstraat 21, Toldijk.
Anna woont daar ook na haar hertrouwen in 1840 in Steenderen met Gerrit Jan
Bloemendaal (1810-1882).
Hieruit volgt dat alleen zoon Jan jr (zie nr. 3 hierboven)
de naam Russer in Toldijk in stand zal kunnen houden. Hij is er op dat moment nog de enige
mannelijke Russer.
Deze Jan Russer jr neemt de pacht van De Grote
Russer over. In 1817 trouwt hij in Steenderen met Johanna Hiddink (1791-1853)
uit Baak.
Ze krijgen dertien kinderen, van wie er zes volwassen worden.
1. Johanna
Russer (1818-na 1869). Ze trouwt in 1857 in Zelhem met metselaar, later
arbeider, de weduwnaar Jan Jansen (1806-1869). Hij overlijdt in Zelhem
(Winkelshoek).
2. Berendina
Russer (1819-vóór 1821)
3. Jan
Russer (1820-1838)
4. Berendina
Russer (1821-1858). Ze trouwt in 1857 in Steenderen met dagloner Evert
Huetink (1830-1867)
5. Jacobus
Lubbartus Russer (1823-1860). Hij trouwt in 1851 in Zelhem met Fredrica
Woolschot (1816-1888). Hij is landbouwer in Zelhem (Velswijk).
6. Elsken
Russer (1824-1865). Ze trouwt in 1854 in Steenderen met timmerman Arend
Gaijkhorst (1824-1897). Het paar woont in Toldijk.
7. Willem
Russer (1825-1876). Hij trouwt in 1861 in Zelhem met Aaltjen Berkelaar
(1831-1907) uit Zelhem. Hij is landbouwer in Spankeren, per 1866 in Eerbeek, en
overlijdt in Arnhem als arbeider.
8. Aaltjen
Russer (1827-1827)
9. Geertruid
Russer (1829-1829)
10. Geertruid
Russer (1830-1830)
11. Jantjen
Russer (1831-1833)
12. Steventjen
Russer (1833-1908). Ze trouwt in 1866 in Zelhem met landbouwer Barend
Berkelaar (1825-1901), broer van haar schoonzus Aaltjen. Ze wonen in Eerbeek.
13. Jantjen
Russer (1835-1855)
Met Jans dood in 1841 sterft de laatste Russer in Toldijk. Al blijven enkele van zijn kinderen er nog wonen tot hun
verhuizing naar Zelhem (Velswijk) in 1846. Tot dat jaar houdt Johanna de boerderij nog draaiende. In Velswijk bestiert ze
opnieuw een boerderij.
Neef Jan Pennekamp, zoon van Jans tante Elsken Russer, neemt de pacht over.
Acht jaar later zal hij naar Bronkhorst verhuizen.
Dan nog een Russerboerderij waar de familie niet heeft
gewoond:
De Timmerplaats / Lubbert Jansenstede / Hietcole,
Hoogstraat 6
(Vóór 1700 ook Lenneps Muijsegat en Droge Warnerstede
genoemd)
Over de tweede naam: in 1684 is Lubbert Jansen uit Vorden
ingetrouwd op de gepachte Timmerplaats, in 1698 koopt hij de boerderij.
Medio 18e eeuw is de Timmerplaats eigendom van
de ouders van Geertruid Weideman (1757-1779), de eerste vrouw van Jan Russer
sr (1750-1815). Zij sterft al snel, zodat hun zoontje Willem Russer
(1777-1799) in 1782 rechtstreeks van zijn oma een tiende deel erft. Jan koopt
er ook zelf in 1787 en 1791 delen van. In 1799 erft hij van zijn inmiddels
overleden zoon Willem, in 1806 blijkt hij volledig eigenaar.
Volgens het Kadaster anno 1832, zeventien jaar Jans zijn
dood, is de boerderij eigendom van ‘de erven Russer’. Kort daarna wordt Jan
Russer jr (1782-1841) de enige eigenaar. En weer zes jaar na zíjn dood
wordt de boerderij verkocht. De hoeve zal tot 1847 in de (aangetrouwde) familie
blijven.
(Zie voor mee info over deze boerderij Blog 34 Over boerderij Timmerplaats...)

Het naambord op De Kleine Russer, ZE-weg 69 (foto:
Bertus Rietberg)
Blijft over boerderij De Kleine Russer:
De Kleine Russer / Hietcole, ZE-weg 69
Wat de naam ook doet vermoeden, we hebben er geen Russer kunnen ontdekken.
Van vóór 1770 tot ten minste 1806 is de boerderij eigendom van de familie
Toewater. In 1832 van de Zutphense smid Hendrik Reesink. Later van de familie
Aalderink.
Vanaf 1744 (mogelijk al per 1732) hebben we de bewoners kunnen achterhalen. In
die rij is geen plek voor Hendrik Russer die dan al enkele jaren in Toldijk
woont (zeer waarschijnlijk op De Russer). Al moeten we natuurlijk steeds een
slag om de arm houden.
Die oudst ons bekende bewoner is Derk Hendriks van de Hietcole (+1749). Na zijn
dood hertrouwt zijn weduwe Mechteld Jansen Muller met Waander Derksen Herink.
Hun dochter Dersken Herink (1750-1807) neemt de pacht over. Na een kort eerste
huwelijk hertrouwt ze in 1786 met de uit Warnsveld ingevlogen Harmen Aalderink
(1758-1826). Hun zoon Hendrik (1794-1876) zal de pacht overnemen. Op enig
moment na 1832, mogelijk in 1843, kopen de Aalderinks de boerderij van Reesink.
Hij gaat van zoon op zoon totdat de familie in 1960 er voor zichzelf een nieuw
huis naast bouwt. De oude boerderij wordt eerst verhuurd, later verkocht.
De veld- en straatnaam Russer
De veldnaam De Russer
Russer is (ook) de naam van het gebied achter het rijtje
Hietcoles langs de ZE-weg. Jan Russer sr was er eigenaar van menig
perceel. Voldoende om de naam te verklaren. Ook Jan Russer jr bezit er
grond.
De Russerdijk / Russerweg
De Russerdijk is verdwenen. Het begin ervan wordt tot op
heden gemarkeerd door een dikke paal in een beukenhaag langs de ZE-weg, zo’n 15
meter ten noorden van de huidige Russerweg. Deze Russerdijk vormde destijds de
toegangsweg tot kasteel Holthuizen.
De Russerweg in Toldijk (eigen foto)
De
betonnen paal die het begin van de vroegere Russerdijk markeert (foto: Bertus
Rietberg)
Met het overlijden in 1841 van Jan Russer jr verdween de
familienaam uit Toldijk. Maar als je door Toldijk rijdt, zou je dat niet zeggen.
Dankzij een paar vrouwelijke nazaten zijn er echter wel
wat Russergenen achtergebleven.
Met dank aan Bertus
Rietberg
Een deel van deze tekst
verscheen in 2025 in het OTGB en De Zwerfsteen verspreid over twee artikelen: De
naam Russer in Toldijk, en Hoe Russer uit Toldijk verdwijnt
Genealogische noot
Overzicht van mijn afstamming van de Russers
Waander Russer 1744 Elsken Garrits Evers
Jan Russer
1779 x Johanna Jansen Revelman
Elsken Russer 1810 x Steven
Pennekamp
Johanna Pennekamp 1842 x Teunis Garritsen
Hartman
Tonia Johanna Hartman
1868 x Arend Gerhard Garritsen
Harmen Garritsen
1906 x Aleida Berendina ten
Broek
Marinus Garritsen
1939 x Gerrie Busser
Alice Garritsen
Bronnen:
Erfgoedcentrum Achterhoek
en Liemers (ECAL)
Gelders Archief
www.cbgfamilienamen.nl
www.wiewaswie.nl